سیستم اطفا حریق گازی روشی است که با تخلیه گاز اطفا در یک فضای بسته، آتش را بدون آب، پودر و رطوبت خاموش می‌کند. به همین دلیل برای اتاق سرور، دیتاسنتر، اتاق کنترل و تابلوهای برق که تجهیزات گران‌قیمت و حساس دارند، انتخاب اصلی است. در این صفحه توضیح می‌دهیم سیستم اطفای گازی چطور کار می‌کند، چه اجزایی دارد، گازهای FM200، Novec 1230، CO2 و گازهای بی‌اثر چه تفاوتی دارند، در چه مکان‌هایی استفاده می‌شود و چه عواملی روی قیمت تجهیزات اثر می‌گذارد. برای طراحی و برآورد پروژه‌تان می‌توانید با کارشناسان آسافایر مشورت کنید.
سیستم اطفای گازی چیست و چطور کار می‌کند؟
در سیستم اطفا حریق گازی، گاز اطفا در سیلندرهای فشار بالا ذخیره می‌شود. وقتی دتکتورها دود یا حرارت را تشخیص می‌دهند، کنترل پنل ابتدا آژیر هشدار می‌دهد و بعد از چند ثانیه تاخیر برای خروج افراد، شیر سیلندر را باز می‌کند. گاز از طریق لوله‌ها و نازل‌ها وارد اتاق می‌شود و معمولاً در حدود ۱۰ ثانیه به غلظت طراحی می‌رسد.
این گازها آتش را به دو روش خاموش می‌کنند. گازهای تمیز مثل FM200 و Novec 1230 بیشتر با جذب حرارت و مهار واکنش احتراق کار می‌کنند و گازهای CO2 و بی‌اثر با کاهش اکسیژن محیط. مهم این است که هیچ‌کدام روی تجهیزات الکترونیکی باقی‌مانده نمی‌گذارند و بعد از هواده‌ی اتاق، سرویس به سرعت به کار برمی‌گردد.
اجزای اصلی سیستم اطفا حریق گازی
یک سیستم کامل اطفای گازی از این بخش‌ها تشکیل می‌شود:
- سیلندر و شیر تخلیه: محل نگهداری گاز تحت فشار و مسئول رهاسازی آن در زمان فرمان.
- لوله‌کشی و نازل: گاز را به صورت یکنواخت در سراسر اتاق پخش می‌کنند.
- دتکتورهای دود و حرارت: معمولاً به صورت دو زونه (Cross-Zone) نصب می‌شوند تا تخلیه اشتباه رخ ندهد. نوع دتکتور و جانمایی آن در فضاهای IT را در اعلام حریق اتاق سرور شرح داده‌ایم.
- کنترل پنل اعلام و اطفا: مغز سیستم، شامل تاخیر زمانی، اندازه‌گیری فشار و فرمان رهاسازی.
- شستی دستی و شستی توقف (Abort): این‌ها به افراد حاضر اجازه می‌دهند رهاسازی را به صورت دستی انجام دهند یا متوقف کنند.
- آژیر، چراغ و تابلو هشدار: به افراد می‌گویند قبل از تخلیه، اتاق را ترک کنند.
- دریچه تخلیه فشار و دمپر: از آسیب ساختاری اتاق در اثر افزایش فشار محافظت می‌کنند و دمپرها هوارسانی را قطع می‌کنند.
انواع گاز در سیستم اطفا حریق گازی
چهار گاز پرکاربردترین گزینه‌ها هستند. انتخاب بین آن‌ها به حضور انسان، نوع تجهیزات، فضای موجود برای سیلندرها و بودجه بستگی دارد.
| گاز | نام فنی | نحوه اطفا | مناسب برای | نکته مهم |
|---|---|---|---|---|
| FM200 | HFC-227ea | جذب حرارت و مهار واکنش | اتاق سرور، دیتاسنتر، اتاق کنترل، تابلو برق | از رایج‌ترین گزینه‌ها برای اتاق‌های فنی؛ پتانسیل گرمایش جهانی بالا |
| Novec 1230 | FK-5-1-12 | جذب حرارت | موزه، آرشیو، مراکز داده | گرمایش جهانی بسیار کم؛ قیمت بیشتر |
| CO2 | کربن دی‌اکسید | کاهش اکسیژن | محیط‌های بدون حضور مداوم انسان (ژنراتور، اتاق برق) | برای افراد حاضر خطرناک است |
| گاز بی‌اثر | IG-541 (Inergen) | کاهش اکسیژن | اتاق‌هایی که حضور انسان دارند | نیاز به سیلندر و فضای بیشتر |
اگر می‌خواهید درباره گزینه پرکاربرد بیشتر بدانید، صفحه سیستم اطفای حریق FM200 شامل جزئیات طراحی، نصب و قیمت است؛ و برای برآورد مقدار گاز می‌توانید از ماشین حساب آنلاین محاسبه حجم گاز FM200 استفاده کنید.
کاربرد سیستم اطفا حریق گازی در چه مکان‌هایی؟
اطفای گازی همان‌جایی منطقی است که آب به تجهیزات آسیب می‌زند یا توقف سرویس هزینه سنگین دارد. نمونه‌های رایج:
- اطفای حریق اتاق سرور و دیتاسنتر و اتاق رک که همه چیز در آن‌ها به برق وابسته است.
- اتاق مانیتورینگ و کنترل که باید حتی بعد از حریق کار کند.
- اتاق UPS و باتری و تابلوهای برق.
- اتاق کنترل و تابلوهای برق در پالایشگاه و پتروشیمی.
- اتاق‌های تجهیزات حساس در بیمارستان‌ها و نیروگاه‌ها.
- کارخانه‌ها و مراکز صنعتی در سیستم اعلام و اطفای حریق صنعتی، همراه با سیستم اعلام حریق اتاق‌های فنی. نکات طراحی این پروژه‌ها در اعلام و اطفای حریق کارخانه آمده است.
- آرشیو، انبار اسناد و اتاق‌های اشیاء ارزشمند.
مزایا و محدودیت‌های اطفای گازی
مزیت اصلی این روش این است که به تجهیزات آسیب نمی‌زند، سریع عمل می‌کند و باقی‌مانده ندارد. گاز به همه نقاط اتاق می‌رسد، حتی داخل رک و زیر کف کاذب. نگهداری آن هم ساده است و فقط نیاز به بازرسی دوره‌ای و شارژ مجدد کپسول بعد از تخلیه دارد.
محدودیت‌ها هم باید صادقانه دیده شود. هزینه اولیه بالاتر از اسپرینکلر است. اتاق باید به‌خوبی آبندی شود؛ اگر نشتی داشته باشد، گاز به مدت کافی به غلظت لازم نمی‌ماند. در محیط‌های باز و بزرگ مثل انبار یا سالن تولید، اطفای گازی مناسب نیست؛ اینجا باید از اسپرینکلر یا سامانه مه آب استفاده شود.
عوامل موثر بر قیمت سیستم اطفا حریق گازی
قیمت یک عدد ثابت نیست و هر پروژه با برآورد مجزا مشخص می‌شود. مهم‌ترین عوامل:
- نوع گاز: Novec 1230 معمولاً از FM200 گران‌تر است و گازهای بی‌اثر به دلیل تعداد سیلندر بیشتر هزینه بالاتری دارند.
- حجم اتاق: هر چه حجم بیشتر باشد، وزن گاز و تعداد سیلندر بیشتر می‌شود. برای برآورد اولیه می‌توانید از ماشین حساب FM200 استفاده کنید.
- برند و گواهی تجهیزات: تجهیزات دارای گواهی معتبر مثل UL و FM معمولاً قیمت بالاتری دارند.
- سیستم آشکارسازی و کنترل: تعداد زون‌ها و نوع کنترل پنل روی هزینه اثر می‌گذارد.
- طول لوله‌کشی و تعداد نازل‌ها: هر چه شکل اتاق و مسیر نصب پیچیده‌تر شود، هزینه اجرا بیشتر می‌شود.
- آبندی اتاق: اصلاح نشتی و نصب دریچه تخلیه فشار هم جزء هزینه‌هاست.
مراحل طراحی و اجرای سیستم اطفای گازی
طراحی و اجرای استاندارد این سیستم به صورت مرحله‌ای انجام می‌شود و معمولاً مبنای آن استاندارد NFPA 2001 است:
- بازدید و ارزیابی خطر: بررسی اتاق، تجهیزات، تهویه و نشتی‌ها.
- محاسبه مقدار گاز: بر اساس حجم، دما، ارتفاع و غلظت طراحی.
- طراحی سیستم شناسایی و لوله‌کشی: نقشه دتکتورها، نازل‌ها و محل سیلندرها.
- نصب و اجرا: نصب سیلندر، لوله‌کشی، کنترل پنل و آژیرها.
- تست آبندی اتاق (Room Integrity Test): مطمئن می‌شویم اتاق گاز را به مدت کافی نگه می‌دارد.
- راه‌اندازی و تحویل: تست کامل سیستم و آموزش بهره‌بردار.
- سرویس دوره‌ای: بازرسی فشار و وزن سیلندرها، تست دتکتورها و شارژ مجدد در صورت لزوم.
سوالات متداول درباره سیستم اطفا حریق گازی
آیا گاز اطفا برای انسان خطرناک است؟
بسته به نوع گاز فرق می‌کند. FM200 و Novec 1230 در غلظت طراحی برای محیط‌هایی که افراد می‌آیند و می‌روند استفاده می‌شوند، به شرط اینکه آژیر هشدار و تاخیر تخلیه رعایت شود. CO2 در غلظت اطفا برای انسان خطرناک است و باید فقط در فضاهای بدون حضور مداوم انسان به کار رود.
قیمت سیستم اطفا حریق گازی چقدر است؟
قیمت به حجم اتاق، نوع گاز، برند و شرایط نصب بستگی دارد و بدون بازدید یا نقشه اتاق قابل اعلام دقیق نیست. برای برآورد اولیه، ابعاد اتاق را در ماشین حساب وارد کنید و با کارشناسان ما تماس بگیرید.
آیا آبندی اتاق ضروری است؟
بله. اگر اتاق نشتی داشته باشد، گاز قبل از خاموش شدن آتش از اتاق خارج می‌شود. به همین دلیل تست آبندی جزء مراحل تحویل است.
بعد از تخلیه گاز چه کاری لازم است؟
از اتاق باید هواده‌ی شود، علت حریق رفع شود و سیلندرها شارژ یا جایگزین شوند.
درخواست مشاوره و برآورد
اگر برای اتاق سرور، دیتاسنتر، تابلو برق یا اتاق کنترل سیستم اطفای گازی می‌خواهید، ابعاد اتاق و نوع تجهیزات را از طریق صفحه تماس به کارشناسان آسافایر اعلام کنید تا طراحی و برآورد مناسب برای پروژه شما تهیه شود. برای فضاهای حساس مثل دیتاسنتر و اتاق کنترل، سیستم اطفا حریق fm200 یکی از رایج‌ترین گزینه‌های اطفای گازی است.