برای مکانهای مختلفی که احتمال آتشسوزی وجود دارد، همواره نصب و استفاده از دتکتور پیشنهاد میشود. منتهی انواع متعددی از دتکتورها موجود است که هرکدام کاربرد خاصی دارند. یکی از پُرکاربردترین دتکتورها، دتکتور کابلی (LHD) است. این مدل برای شناسایی افزایش دما و حرارت طراحی شده و با شناسایی این موارد، سیگنالهای هشدار حریق را به پنل مرکزی ارسال میکند. در ادامه این مطلب به نکتههایی پیرامون کاربرد، مزایا و معایب دتکتور کابلی حرارتی (خطی) اشاره میکنیم.
تعریف دقیق دتکتور کابلی
انواع مختلفی از دتکتورها وجود دارد که یکی از انواع آنها دتکتور کابلی است. بهطور کل دتکتورها ابزارهای هوشمندی هستند که علائم حریق (حرارت) را شناسایی کرده و به سیستم اعلام حریق انتقال میدهند. دتکتور کابلی در واقع یک کابل خطی بوده که در مناطق و محیطهای موردنظر نصب میشود. دتکتور کابلی نشانههای اولیه آتشسوزی مانند حرارت غیر عادی را بهخوبی شناسایی میکند. یعنی دتکتور کابلی در دسته دتکتورهای حرارتی قرار میگیرد.
ساختار و شکل دتکتور کابلی
دتکتور کابلی همانطور که از نامش مشخص است، در واقع یک کابل بلند و طولانی است که در محیط نصب میشود. سرتاسر این کابل گیرندههایی وجود دارند که علائم آتشسوزی را دریافت میکنند و بهطور مستقیم در سریعترین زمان ممکن به پنل امنیتی و اعلام حریق سازه (ساختمان و…) ارسال میکند. برخی از دتکتورها هستند که بهنوعی در یک نقطه نصب میشوند؛ اما دتکتور کابلی بهگونهای طراحی شده تا در تمام قسمتهای یک محیط حضور داشته باشد.
اجزای دقیق دتکتور کابلی:
- هادی مرکزی: هادی مرکزی کابل اصلی بوده که وظیفه انتقال سیگنال را بر عهده دارد.
- مادههای حساس به حرارت: مهمترین بخش دتکتور کابلی همین مادهها هستند؛ که در هنگام افزایش دما ویژگی الکتریکی این ماده تغییر خواهد کرد. در این حالت سیگنال هشدار ایجاد میشود.
- عایق الکتریکی: این عایق بین هادیها قرار میگیرد تا در جریان اصلی اختلال ایجاد نشود و امنیت کابل حفظ بماند.
- محافظ یا غلاف بیرونی: تمام این بخشها و جزئیاتی که نام بردیم، در درون یک محافظ قرار میگیرند؛ که در برابر رطوبت، گردوغبار، مواد شیمیایی یا ضربههای فیزیکی مقاومت خوبی داشته باشد.
کاربرد دتکتور کابلی در چه مکانهایی است؟
دتکتور کابلی برای مکانهایی طراحی شده که فضای وسیع و بزرگی دارند. بهنوعی هرچه فضا و محیط بزرگتر باشد، کارایی دتکتورهای کابلی بیشتر میشود. بهطور معمول سایر دتکتورها مانند دتکتورهای نقطهای برای فضاهای طولانی کاربرد نداشته و نمیتواند چنین فضاهایی را کامل پوشش دهد. در ادامه برخی از مکانهایی که دتکتور کابلی یا خطی کاربرد بیشتری دارد را معرفی کردیم:
- تونلها و متروها
- صنایع نفت، گاز و پتروشیمی
- انبارها و سولههای بزرگ
- پارکینگهای طبقاتی و خودروبرها
- مراکز داده و دیتا سنترها
- کارخانهها و مسیرهای کابلکشی صنعتی
تمام این محیطهایی که نام بردیم، مسافت و مساحت طولانی و وسیعی دارند که برای پوشش تمامی بخشها نیاز به دتکتور کابلی است.
انواع دتکتورهای کابلی
دتکتورهای کابلی حرارتی به دو نوع آنالوگ و دیجیتال دستهبندی میشوند. تفاوت این دو نوع دتکتور کابلی بیشتر مربوط به حساسیت و دقت در تشخیص حرارت است.
دتکتورهای دیجیتال هنگامی که دمای بخشی از محیط به یک مقدار مشخص (از قبل تعیینشده) برسد، فعال میشوند. بیشتر از این نوع دتکتورها در محیطهایی استفاده میکنند که یک افزایش دمای غیر عادی بهطور قطعی نشانه آتشسوزی است. پس از اینکه این سیستم فعال شد و هشدار را صادر کرد، آن بخش از کابل باید تعویض شود. این موضوع بهنوع شناسایی و ارسال سیگنال دتکتور کابلی دیجیتال برمیگردد؛ که در واقع در آن بخشی که افزایش دما رخ میدهد عایق کابل ذوب میشود.
دتکتورهای آنالوگ نوع حساستر و دقیقتر دتکتورهای کابلی بهحساب میآیند. این سیستم در واقع خطای کمتری داشته و مناسب فضاهای بزرگ و حساس مانند صنایع نفت و گاز است. نوع آنالوگ دتکتورهای کابلی بهطور پیوسته و هوشمند تغییرات دما را بررسی کرده و در مواقع افزایش دماهای غیرعادی در شرایط مختلف هشدار را صادر میکند. از آن جهت این دتکتور را یکی از دقیقترینها مینامند که میتواند محل دقیق افزایش دما را به پنل سیستم شناسایی حریق ارائه دهد.
بررسی مزایا و معایب دتکتورهای کابلی حرارتی
استفاده از دتکتورهای کابلی حرارتی علاوهبر اینکه میتواند مزایای ویژهای داشته باشد، در عین حال عیبهای خاصی نیز وجود دارد. درواقع تمام دتکتورها درکنار مزایا، معایبی هم دارند. در ادامه این موارد را بررسی خواهیم کرد.
مزایای دتکتور کابلی
- پوشش گسترده: میتوان گفت مهمترین مزیت دتکتورهای کابلی همین موضوع پوشش گسترده آن است. زیرا شکل کابل گونه آن بهخوبی میتواند در یک مسافت طولانی کشیده شود. با دتکتورهای کابلی یا خطی، هیچ بخشی از محیط نیست که تحت پوشش سیستم اعلام حریق قرار نگیرد.
- امکان تعیین تقریبی محل وقوع حادثه: دتکتورهای کابلی آنالوگ به سیستم هوشمندی مجهز هستند که میتواند محل وقوع حادثه را بهطور تقریبی مشخص کند. با دانستن محل حادثه، اقدامهای امداد و حریق بسیار سریعتر پیش میرود.
- مقاوم در برابر شرایط محیطی سخت: بیرونیترین لایه دتکتورها شامل غلاف و محافظ مقاومی است که در مقابل رطوبت، گرد و غبار، حرارت و مواد شیمیایی دوام بالایی دارند. به همین علت در محیطهای صنعتی قابل اطمینان خواهند بود.
- مناسب محیطهای با جریان هوا بالا: در برخی از مکانها مانند تونلها، دود نشأت گرفته از منابعی غیر از آتشسوززی خیلی سریع پخش میشود؛ بنابراین دتکتور دودی کارایی چندانی ندارد. زیرا ممکن است اعلامها و هشدارهای کاذب صادر کند. در این حالت دتکتور حرارتی یا کابلی گزینه بهتری خواهد بود.
- نصب راحت: دتکتورهای کابلی از جمله مواردی هستند که نصب و تطبیق آن با محیط کار آسانی بوده و دشواری چندانی ندارد.
- اقتصادی برای پوشش فواصل طولانی: اگر بخواهید با دتکتورهای نقطهای فاصلههای طولانی را پوشش دهید، هزینه بسیار بالایی باید بپردازید؛ اما دتکتورهای حرارتی کابلی را برای پوشش مسافتهای طولانی میتوانید با قیمت مناسبتر دریافت کنید.
- عمر مفید طولانی: برخی از انواع دتکتورها عمر بالایی داشته و درصورت آتشسوزی نیاز به تعویض ندارند.
معایب دتکتور کابلی
- عدم شناسایی دود ناشی از آتش: یکی از معایب دتکتورهای کابلی عدم توانایی در شناسایی دود ناشی از آتش است. دتکتورهای کابلی برای شناسایی حرارات آتشسوزی ساختهشدهاند.
- یکبار مصرف بودن نوع دیجیتال: دتکتورهای نوع دیجیتال پس از آتشسوزی و فعال شدن سیستم اطفا حریق، دیگر قابل استفاده نخواهند بود و مجبور به تعویض آن هستید.
- احتمال صدور هشدار از منابع حرارتی غیرمرتبط: ممکن است حرارتهای ناشی از سایر منابع (غیر از آتشسوزی) توسط دتکتورها به اشتباه شناسایی شود. البته در مدلهای جدیدتر و بهروزتر این باگ کمتر دیده میشود.
مقایسه دتکتور کابلی با دتکتور نقطهای
ممکن است ابهامهایی در خصوص نحوه فعالیت و ویژگیهای دتکتورهای حرارتی و نقطهای وجود داشته باشد؛ که در جدول زیر بهطور کامل ویژگیهای این دو نوع را بررسی کردیم:
| ویژگیها | دتکتور نقطهای | دتکتور کابلی |
| محدوده پوشش | فقط محدوده مشخص اطراف محل نصب (شعاع محدود) | کل طول کابل در مسیر نصب |
| نوع تشخیص | بر اساس دود یا حرارت در همان نقطه نصب | صرفاً بر اساس افزایش دما در طول مسیر |
| محیطهای کاربردی | ساختمانهای مسکونی، اداری و تجاری با فضاهای کوچک و متوسط | صنایع نفت و گاز، پتروشیمی، تونلها، سولهها، مراکز داده و کابلکشیهای طولانی |
| تعیین محل حادثه | محل دقیق همان نقطه نصب | در نوع دیجیتال تشخیص وقوع حریق در کابل / در نوع آنالوگ تعیین محل تقریبی حادثه |
| هزینه | ارزانتر برای فضاهای کوچک؛ در پروژههای بزرگ نیاز به تعداد زیادی دتکتور دارد | هزینه اولیه بالاتر، اما در مسیرهای طولانی اقتصادیتر و مقرونبهصرفهتر است |
| مقاومت محیطی | حساسیت بالا به گردوغبار و آلودگی؛ نیازمند نگهداری بیشتر | مقاومت بالا در برابر گردوغبار، رطوبت و شرایط سخت محیطی |
| کاربری در جریان هوای زیاد | عملکرد ضعیفتر در محیطهایی با تهویه شدید | مناسب برای محیطهایی با جریان هوای قوی (مثل تونلها و پارکینگهای بزرگ) |
نکتههای مهم در استفاده از دتکتورهای کابلی یا خطی
اگر بخواهید در برخی از محیطها مانند اتاق سرور، مراکز داده یا اتاقهای کنترل صنعتی از نوع کابلی و خطی استفاده کنید؛ بهتر است در کنار آن از دتکتورهای تشخیص دود نیز بهرهمند شوید. زیرا در این مکانها بیشتر آتشسوزیها ابتدا با دود شروع خواهد شد.
در محیطهای صنعتی مانند صنایع نفت و گاز، پتروشیمی، تونلها و سولههای بزرگ ترجیاً از نوع آنالوگ استفاده شود. زیرا در این مکانهای صنعتی و بزرگ نیاز به شناسایی هرچه سریعتر محل دقیق آتشسوزی بوده که دتکتورهای آنالوگ این قابلیت را دارند.
یکی از مهمترین نکتهها در استفاده از دتکتورهای حرارتی، فاصله به اندازه از منابع حرارتی است. به عنوان نمونه باید در محلی نصب شود که فاصلهای مناسب با موتورها، اگزوزها، کورهها یا سیستمهای روشنایی با شدت حرارتی بالا داشته باشند. در غیر این صورت ممکن است هشدارهای کاذب زیادی توسط پنل اعلام حریق صادر شود.
جمعبندی
دتکتورهای کابلی یکی از انواع دتکتورهای حرارتی بوده که به خوبی حرارت ناشی از آتشسوزی را شناسایی میکند. این دتکتور شامل دو نوع جداگانه بوده که با نامهای دتکتور کابلی دیجیتال و دتکتور کابلی آنالوگ در بازار موجود است. هرکدام از این انواع ویژگیهای خاص خود را داشته و برای محیطهای مختلفی استفاده میشوند. دتکتورهای کابلی بهنسبت سایر دتکتورها دقت بالایی داشته و حتی برخی از مدلهای آن میتوانند محل تقریبی وقوع حادثه را نشان دهد که در نوع خود سرعت اطفا حریق را بالاتر خواهد برد.
سوالات متداول
آیا دتکتور کابلی فقط حرارت را تشخیص میدهد؟
بله، این دتکتور فقط به هنگام افزایش دما عمل میکند و برای تشخیص دود یا گاز باید از سایر دتکتورها استفاده شود.
هزینه نصب دتکتور کابلی چگونه است؟
هزینه نصب آن بهطور دقیق مشخص نیست زیرا بستگی به عوامل مختلف دارد؛ اما برای مسافتهای طولانی و محیطهای بزرگ استفاده از این نوع دتکتورها هزینه مقرونبهصرفهتری بهنسبت سایر انواع خواهد داشت.
آیا دتکتور کابلی نیاز به نگهداری دورهای دارد؟
بله، اگرچه میزان نگهداری آن کمتر از دتکتورهای نقطهای است، اما بررسی اتصالات، سلامت کابل و تست دورهای عملکرد توصیه میشود.