در مواجهه با آتشسوزی، حتی یک ثانیه تعلل میتواند به فاجعهای غیرقابلجبران منجر شود. همین یک جمله کافی است تا اهمیت داشتن یک سیستم اعلام حریق مطمئن را درک کنیم. اما سؤال اصلی این است، «چه سیستمی برای محل کار یا زندگی شما مناسبتر است؟» در این راهنمای جامع، با نکات کلیدی، اجزای سیستم، برندهای معتبر و روش انتخاب مناسبترین سیستم اعلام حریق آشنا میشوید تا خریدی آگاهانه و حرفهای داشته باشید.
نکات کلیدی قبل از خرید سیستم اعلام حریق
در این بخش به بررسی مهمترین نکاتی میپردازیم که قبل از خرید هر نوع سیستم اعلام حریق باید مدنظر قرار دهید. این نکات به شما کمک میکنند تا سیستمی متناسب با نیاز واقعی، بودجه و شرایط محل نصب انتخاب کنید.
- ارزیابی نوع کاربری و سطح ریسک محل
هر محیط، سطح ریسک متفاوتی دارد. مثلاً در یک آشپزخانه صنعتی، احتمال وقوع آتشسوزی بهمراتب بیشتر از یک دفتر اداری است؛ بنابراین انتخاب نوع دتکتور (مثلاً دتکتور حرارتی بهجای دود) و ساختار سیستم باید بر اساس نوع کاربری و درجه خطر حریق انجام شود. مراکز داده، کارگاههای چوببری، انبار مواد شیمیایی و بیمارستانها همگی نیاز به تحلیل ریسک مستقل دارند.
- بررسی متراژ، ارتفاع سقف و مسیرهای خروج اضطراری
برای طراحی دقیق سیستم اعلام حریق، باید ابعاد فضا و معماری آن را بهدرستی بررسی کنید. تعداد دتکتورها، محل نصب آژیرها و طول کابلکشیها مستقیماً به متراژ و ارتفاع سقف وابسته است. همچنین وجود یا عدم وجود مسیر خروج اضطراری، تعیینکننده میزان پوشش صوتی مورد نیاز برای آژیرهاست.
- شرایط محیطی (گردوغبار، رطوبت، جریان هوا، دما)
محیطهایی با رطوبت بالا، گردوغبار زیاد یا جریان شدید هوا، نیازمند انتخاب دتکتورهای خاص مانند دتکتورهای مقاوم در برابر رطوبت یا گردوغبار هستند. بهعنوانمثال، در موتورخانهها استفاده از دتکتور حرارتی مقاوم به دمای بالا توصیه میشود، درحالیکه در اتاقهای سرور، استفاده از دتکتور دود با حساسیت بالا اولویت دارد.
- پایداری برق و نیاز به باتری پشتیبان
اگر در منطقهای هستید که نوسانات برق زیاد است یا قطع برق شایع است، حتماً باید سیستم مجهز به منبع تغذیه اضطراری (Backup Battery) انتخاب شود. برخی پنلهای اعلام حریق دارای قابلیت سوئیچ خودکار به باتری در هنگام قطع برق هستند.
- نوع سیستم، متعارف یا آدرسپذیر؟
در پروژههای بزرگ یا حساس، استفاده از سیستمهای آدرسپذیر (Addressable) باعث میشود دقیقاً مشخص شود که هشدار از کدام دتکتور ارسال شده. این ویژگی در کاهش زمان واکنش اضطراری بسیار مهم است. در مقابل، سیستمهای متعارف که تنها محدوده هشدار را مشخص میکنند برای پروژههای کوچکتر مقرونبهصرفهترند.
کدام نوع سیستم اعلام حریق برای من مناسب است؟
انتخاب نوع مناسب سیستم اعلام حریق، کاملاً به نوع پروژه، کاربری ساختمان، تعداد طبقات، بودجه و الزامات ایمنی بستگی دارد. در ادامه، رایجترین انواع سیستمها را معرفی میکنیم تا بتوانید گزینه مناسب را متناسب با نیازتان انتخاب کنید.
- سیستم اعلام حریق متعارف (Conventional)
در این نوع سیستم، تجهیزات (دتکتورها و شستیها) در ناحیههای مختلف دستهبندی میشوند. در صورت بروز حریق، پنل تنها ناحیه هشداردهنده را مشخص میکند، نه دقیقاً محل آن را. سیستم اعلام حریق متعارف برای ساختمانهای کوچک، دفاتر، فروشگاههای تکطبقه و کارگاههای ساده گزینهای اقتصادی و مناسب است.
- سیستم اعلام حریق آدرسپذیر (Addressable)
در این مدل، هر تجهیز یک آدرس مشخص دارد. در صورت هشدار، دقیقاً میتوان فهمید کدام تجهیز فعال شده است. سیستم اعلام حریق آدرس پذیر برای ساختمانهای بزرگ، پروژههای چندطبقه، بیمارستانها و مراکز تجاری با حساسیت بالا مناسب است. از لحاظ کابلکشی نیز بهینهتر از سیستم متعارف عمل میکند.
- سیستم اعلام حریق بیسیم (Wireless)
در پروژههایی که امکان کابلکشی وجود ندارد یا بازسازی سازه سخت است (مانند بناهای تاریخی یا فضاهای اجارهای)، از سیستمهای بیسیم استفاده میشود. این سیستمها با باتری کار میکنند و از طریق امواج رادیویی با پنل ارتباط برقرار میکنند، اما هزینه بالاتری دارند و نیاز به بررسی دورهای وضعیت باتری دارند.
- سیستم اعلام حریق ترکیبی (Hybrid)
این سیستمها ترکیبی از تجهیزات با سیم و بیسیم هستند و معمولاً در پروژههایی به کار میروند که بخشی از سازه نوساز و بخشی قدیمی یا بازسازیشده است. این نوع انعطاف بیشتری برای طراحی و توسعه سیستم ایجاد میکند.
- سیستم اعلام حریق هوشمند (Smart / IoT-Based)
در مدلهای جدید، سیستم اعلام حریق میتواند به شبکه IP، WiFi یا GSM متصل شده و هشدارها را به اپلیکیشن موبایل، ایمیل یا مراکز مانیتورینگ ارسال کند. این گزینه برای پروژههایی با نیاز به کنترل از راه دور و مانیتورینگ لحظهای مناسب است.
اگر پروژه شما کوچک، بودجه محدود است و نیازی به تشخیص دقیق محل حریق ندارید، سیستم متعارف کفایت میکند. برای پروژههای متوسط و بزرگ با نیاز به مدیریت دقیق و انعطاف بالا، سیستم آدرسپذیر یا ترکیبی انتخاب بهتری است. در فضاهای خاص یا با محدودیت کابلکشی، سیستم بیسیم پیشنهاد میشود. در نهایت، اگر به امکانات مدرن و کنترل هوشمند نیاز دارید، سراغ مدلهای IoT محور بروید.

اجزای اصلی سیستم اعلام حریق
یک سیستم اعلام حریق استاندارد از چند جزء کلیدی تشکیل شده که هر کدام نقشی حیاتی در تشخیص و هشدار بهموقع ایفا میکنند. در ادامه، اجزای اصلی را بهصورت کاربردی توضیح میدهیم:
- کنترل پنل
قلب سیستم اعلام حریق است. کنترل پنل اعلام حریق تمام تجهیزات ورودی (دتکتورها و شستیها) و خروجی (آژیر، فلاشر و غیره) را مدیریت میکند. پنل وظیفه دارد وضعیت هر مدار را کنترل کرده، هشدارها را پردازش و پیامهای مربوطه را صادر کند. برخی مدلها دارای صفحهنمایش LCD، قابلیت ثبت وقایع و برنامهریزی دقیق برای هر ناحیه هستند.
- دتکتورها (سنسورها)
دتکتورها وظیفه تشخیص علائم اولیه آتشسوزی مانند دود، حرارت، گاز یا شعله را بر عهده دارند. انتخاب نوع مناسب دتکتور، بسته به شرایط محیطی و کاربری بسیار مهم است.
- دتکتور دود
رایجترین نوع دتکتور که با استفاده از فناوری نوری یا یونیزاسیون، حضور دود در فضا را شناسایی میکند. دتکتور دودی برای محیطهای اداری، راهروها، سالنها و اتاقهای بدون گردوغبار زیاد مناسب است.
- دتکتور حرارتی
افزایش دمای ناگهانی یا عبور از آستانه حرارتی را تشخیص میدهد. در محیطهایی که احتمال دود کاذب بالا است (مثل آشپزخانه یا پارکینگ)، دتکتور حرارتی کاربرد دارد.
- دتکتور شعله
دتکتور شعله تابش نور مادونقرمز یا ماوراءبنفش ناشی از شعله را تشخیص میدهد. مناسب برای کارگاههای دارای مواد قابلاشتعال، انبارهای سوخت و اتاقهای ژنراتور.
- دتکتور گاز
برای شناسایی نشت گازهای خطرناک مانند گاز شهری، مونوکسیدکربن، یا گازهای صنعتی به کار میرود. دتکتور گاز در آشپزخانههای صنعتی، موتورخانهها و آزمایشگاهها نصب میشود.
- دتکتور ترکیبی
دتکتور ترکیبی چند حسگر (مثلاً دود و حرارت یا گاز و شعله) را بهطور همزمان دارند و برای فضاهایی با ریسک حریق بالا و شرایط پیچیده توصیه میشوند.
- شستی اعلام حریق
شستی اعلام حریق وسیلهای دستی است که در هنگام مشاهده مستقیم حریق، با فشردن یا شکستن شیشه آن، هشدار به سیستم ارسال میشود. معمولاً در مسیرهای خروج اضطراری یا ورودیهای اصلی نصب میشود.
- آژیر و فلاشر
برای اعلام وضعیت اضطراری به افراد حاضر در ساختمان استفاده میشود. آژیر اعلام حریق صداهای قوی و غیرقابلچشمپوشی تولید میکنند، درحالیکه فلاشرها با نور چشمکزن، برای افراد دارای اختلال شنوایی یا فضاهای پر سر و صدا هشدار بصری ایجاد میکنند.
- منبع تغذیه و باتری پشتیبان
در صورت قطع برق شهری، سیستم باید بتواند تا چند ساعت همچنان فعال بماند؛ بنابراین پنلها به باتریهای قابلشارژ مجهز هستند. استفاده از منبع تغذیه پایدار و باتری با ظرفیت مناسب، برای تضمین عملکرد اضطراری ضروری است.
- کابلهای مقاوم در برابر حریق و متعلقات نصب
کابلهایی که برای سیستم اعلام حریق استفاده میشوند باید در برابر حرارت، شعله و دود مقاوم باشند. همچنین نصب صحیح با داکتها، کلمپها و تجهیزات مناسب تضمینکننده عملکرد مطمئن سیستم در شرایط بحرانی است.

انتخاب نوع و تعداد دتکتورها
انتخاب درست نوع دتکتور، یکی از اصلیترین مراحل طراحی سیستم اعلام حریق است. هر فضا ویژگیهای خاصی دارد که باید متناسب با آن، دتکتور مناسب انتخاب شود.
نوع دتکتور مناسب برای هر فضا:
- دفاتر اداری و اتاقهای کنفرانس: دتکتور دود نوری (اپتیکال)
- آشپزخانهها و موتورخانهها: دتکتور حرارتی (ثابت یا افزایشی)
- انبار مواد شیمیایی یا سوخت: دتکتور شعله یا ترکیبی شعله و گاز
- پارکینگهای بسته: دتکتور گاز (CO / LPG)
- راهروها و فضاهای عمومی ساختمان: دتکتور دود
- اتاق سرور و دیتا سنترها: دتکتور دود حساس با نرخ تشخیص بالا
- محیطهای پر گردوغبار: دتکتور حرارتی یا ترکیبی مقاوم در برابر آلودگی
- محیطهای صنعتی پرریسک: دتکتور ترکیبی یا شعله مادون قرمز و ماورای بنفش
نحوه محاسبه تعداد دتکتورها
برای محاسبه تعداد دتکتورها، باید بر اساس نوع دتکتور و شرایط محیطی، پوشش استاندارد هر واحد را بدانید. طبق استاندارد NFPA و ISIRI:
- دتکتور دود نوری: پوشش استاندارد تا 60 مترمربع برای هر دتکتور، با حداکثر فاصله 7.5 متر از دیوار
- دتکتور حرارتی: پوشش استاندارد تا 50 مترمربع برای هر دتکتور، با حداکثر فاصله 5.5 متر از دیوار
- فاصله بین دو دتکتور دود: حداکثر 10 الی 12 متر
- فاصله بین دو دتکتور حرارتی: حداکثر 8 الی 9 متر
فرمول پیشنهادی برای تخمین سریع تعداد دتکتورها:
تعداد تقریبی دتکتورها = مساحت کل (مترمربع) ÷ مساحت پوشش هر دتکتور
مثلاً برای یک فضای اداری 240 مترمربعی، با فرض استفاده از دتکتور دود نوری با پوشش 60 متر:
60 ÷ 240 = 4 دتکتور دود نیاز است
این محاسبه پایه است. در عمل، عواملی مانند شکل فضا، ارتفاع سقف، وجود پارتیشن یا موانع، و الزامات آتشنشانی باید در نظر گرفته شوند. برای پروژههای حساس، طراحی باید بر اساس نقشه و توسط مهندس سیستمهای اعلام حریق انجام شود.

معیارهای فنی در انتخاب سیستم اعلام حریق
تنوع زیاد برندها و مدلهای سیستم اعلام حریق ممکن است انتخاب را برای خریداران دشوار کند. فراتر از قیمت، باید به فاکتورهای فنی توجه کرد که مستقیماً بر عملکرد، ایمنی، دوام و سهولت استفاده سیستم تأثیر میگذارند. در این بخش، مهمترین معیارهای تخصصی که هنگام خرید باید مدنظر قرار دهید را بررسی میکنیم.
- تطابق با استانداردها (EN54، NFPA، ISIRI)
یکی از مهمترین نکاتی که هنگام خرید سیستم اعلام حریق باید به آن توجه کنید، تطابق تجهیزات با استانداردهای معتبر جهانی و ملی است. استاندارد EN54 (اروپا) و NFPA72 (آمریکا) از مهمترین مراجع بینالمللی در این حوزه هستند. در ایران نیز رعایت الزامات استاندارد ISIRI و دریافت تأییدیه سازمان آتشنشانی الزامی است. سیستمهایی که این گواهینامهها را دارند، نهتنها عملکرد دقیقتری دارند؛ بلکه در مراحل بازرسی و بهرهبرداری پروژه نیز با مشکل مواجه نمیشوند.
- قابلیت یکپارچهسازی با سیستمهای دیگر (BMS، CCTV، اطفا)
قابلیت یکپارچهسازی سیستم اعلام حریق با سایر زیرسیستمها مانند BMS (مدیریت هوشمند ساختمان)، دوربینهای مداربسته (CCTV) و سیستمهای اطفای حریق اتوماتیک، یک مزیت مهم محسوب میشود. این امکان باعث میشود در زمان بروز آتشسوزی، تمام سیستمهای ایمنی بهصورت هماهنگ عمل کرده و عملیات مقابله با خطر به شکل سریعتر و مؤثرتری انجام شود.
- پایداری، سرعت واکنش و دقت در تشخیص
یک سیستم باکیفیت باید بتواند در کوتاهترین زمان ممکن و با درصد خطای پایین، وقوع حریق را تشخیص دهد. استفاده از تکنولوژیهای پیشرفته مانند سنسورهای هوشمند و الگوریتمهای کاهش آلارم کاذب در بسیاری از برندهای معتبر باعث بهبود عملکرد کلی سیستم میشود.
- سهولت نصب، راهاندازی و نگهداری
یکی دیگر از نکات مهم، سادگی در نصب و نگهداری سیستم اعلام حریق است. سیستمهایی که طراحی ماژولار دارند، کابلکشی آنها سادهتر است و تنظیماتشان از طریق نرمافزارهای ساده انجام میشود، باعث میشوند زمان نصب کاهش یابد و در صورت نیاز به تعمیر یا گسترش سیستم، کار بسیار راحتتری داشته باشید. این ویژگیها مخصوصاً در پروژههایی که در آینده نیاز به توسعه دارند، اهمیت زیادی دارد.
- سطح دسترسی و قابلیت برنامهریزی پنل
همچنین بهتر است سیستمی انتخاب شود که امکان برنامهریزی دقیق و تعریف سطح دسترسی برای افراد مختلف مثل اپراتور، تکنسین یا مدیر ایمنی را داشته باشد. پنلهای پیشرفته قابلیتهایی مانند گزارشگیری لحظهای، ثبت خودکار رویدادها، اجرای تستهای دورهای و استفاده از رمز چندمرحلهای را ارائه میدهند که برای ساختمانهای بزرگ و مراکز حساس یک مزیت مهم محسوب میشود.
امکانات هوشمند و کنترل از راه دور
امروزه بسیاری از برندهای معتبر سیستم اعلام حریق، مدلهایی با قابلیت اتصال هوشمند ارائه میدهند که امکان کنترل، پایش و دریافت هشدار از راه دور را فراهم میکنند. این ویژگیها از طریق بسترهای ارتباطی مختلف مانند IP، WiFi یا سیمکارت GSM اجرا میشوند و باعث میشوند حتی زمانی که مدیر ساختمان در محل حضور ندارد، بتواند بهصورت لحظهای از وضعیت سیستم مطلع شود.
برای مثال، در مدلهای مجهز به ماژول IP یا WiFi، هشدارها و وضعیت سیستم از طریق اپلیکیشن یا پنل وب در گوشی یا لپتاپ نمایش داده میشود. در مدلهایی که به ماژول GSM مجهز هستند، هشدارها بهصورت پیامک یا تماس خودکار برای افراد تعیینشده ارسال میشود. این ویژگی بهویژه در مکانهایی با تردد کم یا ساعتهای تعطیل، سطح ایمنی را به طور چشمگیری افزایش میدهد.
نکته مهم دیگر، امنیت ارتباطات در این سیستمهاست. در مدلهای پیشرفته، دادههای ارسالشده بین پنل و سرور مرکزی رمزگذاری میشود تا از نفوذ یا دستکاری اطلاعات جلوگیری شود. علاوه بر رمزگذاری ارتباطات، امکان تعریف سطوح دسترسی، تعیین مدیر اصلی، فعالسازی ورود دو مرحلهای (Two Factor Authentication) و ایجاد محدودیت دسترسی به تنظیمات حساس نیز در بسیاری از سیستمهای هوشمند وجود دارد.
در مجموع، اگر پروژه یا ساختمانی دارید که نیاز به مانیتورینگ پیوسته، چندنقطهای یا کنترل از راه دور دارد، انتخاب سیستمهای اعلام حریق با قابلیتهای هوشمند یک تصمیم آیندهنگرانه خواهد بود.

انتخاب برند مناسب سیستم اعلام حریق
برند تجهیزات اعلام حریق، تأثیر مستقیمی بر ایمنی پروژه، عمر مفید سیستم و سهولت در نصب و خدمات پس از فروش دارد. برندهای معتبر معمولاً دارای گواهینامههای بینالمللی (مانند EN54) و سابقه نصب موفق در پروژههای بزرگ هستند. انتخاب برندهای تأییدشده توسط سازمان آتشنشانی ایران نیز برای پروژههای رسمی و ساختمانهای عمومی الزامی است. در مقابل، استفاده از برندهای بینامونشان یا متفرقه ممکن است باعث عدم تأیید پروژه، افزایش آلارم کاذب و کاهش ضریب ایمنی شود.
در ادامه، فهرستی از برندهای معتبر و قابلاطمینان در حوزه سیستمهای اعلام حریق آورده شده است. این برندها یا تولیدکننده مستقیم تجهیزات هستند یا در ایران توسط نمایندگیهای رسمی پشتیبانی میشوند:
- APOLLO
- HOCHIKI
- UNIPOS
- VISTA
- ZETA
- INIM
- FINDER
- GENT
- Telle Data
- ARGUS
- POLON-ALFA
- آریان
- ایمن گارد
- سایان
- آساک
- آریاک
انتخاب از میان این برندها باید بر اساس نوع پروژه، نیاز فنی، بودجه و دردسترسبودن خدمات پس از فروش انجام شود. پیشنهاد میشود قبل از نهایی کردن خرید، از فروشنده درباره تأییدیههای رسمی، اصل بودن تجهیزات، و تجربه اجرای پروژههای مشابه با آن برند پرسوجو کنید.
جمعبندی
انتخاب سیستم اعلام حریق، تصمیمی نیست که بتوان آن را سرسری گرفت. این سیستمها نهتنها برای حفاظت از داراییها و تجهیزات، بلکه برای حفظ جان افراد طراحی شدهاند. یک انتخاب درست باید بر پایه ارزیابی دقیق نیاز پروژه، شرایط محیطی، نوع کاربری، استانداردهای ایمنی و برندهای معتبر انجام شود.
در این راهنما سعی کردیم تمام جنبههای مهم از جمله نکات فنی، انواع دتکتورها، قابلیتهای هوشمند، و معیارهای مهم انتخاب برند را به زبان ساده و دقیق پوشش دهیم. اگر در حال طراحی یا اجرای پروژهای هستید،چه مسکونی، چه تجاری یا صنعتی، از مشاوران ما در آسافایر کمک بگیرید و تجهیزات مورد نیاز را از فروشگاه ما به بهترین قیمت تهیه نمائید. یک سیستم اعلام حریق قابلاعتماد، نهفقط یک تجهیز ایمنی، بلکه سرمایهای برای آرامش بلندمدت شماست.
سؤالات متداول
آیا برای نصب سیستم اعلام حریق حتماً باید نقشه تأیید شده آتشنشانی داشته باشیم؟
در پروژههای رسمی و ساختمانهای با کاربری عمومی (اداری، تجاری، آموزشی، درمانی و…) داشتن نقشه تأیید شده از سازمان آتشنشانی الزامی است. اما در پروژههای شخصی یا کوچک، نقشه رسمی الزامی نیست، ولی همچنان پیشنهاد میشود طراحی توسط افراد متخصص انجام شود.
آیا سیستم اعلام حریق نیاز به سرویس دورهای دارد؟
بله. مانند هر سیستم الکترونیکی دیگر، تجهیزات اعلام حریق باید بهصورت دورهای تست، نظافت و کالیبره شوند. پیشنهاد میشود حداقل هر ۶ ماه یکبار سیستم بررسی و باتریها، دتکتورها و پنل کنترل تست شوند.
تفاوت سیستم اعلام حریق با سیستم اطفای حریق چیست؟
سیستم اعلام حریق وظیفه تشخیص آتش و اعلام هشدار دارد، درحالیکه سیستم اطفای حریق بهصورت خودکار یا دستی اقدام به خاموشکردن آتش میکند. این دو سیستم مکمل یکدیگر هستند؛ اما کارکرد متفاوت دارند.
آیا میتوان فقط چند دتکتور و آژیر نصب کرد بدون استفاده از پنل؟
خیر. در سیستمهای حرفهای، پنل کنترل مغز سیستم است و نبود آن باعث میشود تجهیزات نتوانند بهدرستی با هم کار کنند یا اطلاعات هشدار بهصورت کامل و دقیق ثبت و پردازش نشوند. در پروژههای کوچک شاید برخی دستگاههای مستقل هشداردهنده استفاده شوند، اما این جایگزین سیستم اعلام حریق واقعی نیست.
سیستم اعلام حریق چند ساعت بعد از قطع برق فعال میماند؟
مدت زمان پشتیبانی بسته به ظرفیت باتری و تعداد تجهیزات متصل متفاوت است. معمولاً سیستمها باید بتوانند حداقل بین ۲ تا ۴ ساعت در وضعیت اضطراری فعال بمانند. برخی پروژهها با باتریهای خاص تا ۸ ساعت هم پشتیبانی میشوند.

